Wat maakt het uit
Waarom het ertoe doet hoeveel mannen en vrouwen er in het nieuws staan.
Nieuws is een keuze
Elke dag bepaalt een redactie wie er in de kop en op de foto komt. Wie vaak in beeld is, geldt als iemand wiens daden, mening of lot ertoe doen, en wie ontbreekt, valt buiten het gesprek. De sociologe Gaye Tuchman beschreef in 1978 hoe media vrouwen ofwel weglaten, ofwel laten zien in een smal rijtje rollen, als slachtoffer of als consument. Ze noemde dat symbolische vernietiging.
Wat de verdeling zegt
Het tekort aan vrouwen komt voor een groot deel doordat nieuws zich bijna alleen richt op de top van de samenleving, en die top bestaat nog steeds vooral uit mannen. Dat bleek uit een studie van honderden Amerikaanse kranten, die de ongelijkheid in de samenleving zelf de belangrijkste verklaring noemde. Ook de rollen zijn verdeeld. Wereldwijd is een man in het nieuws, als zijn beroep wordt genoemd, het vaakst crimineel, jurist of agent, en worden vrouwen al jaren ongeveer twee keer zo vaak als slachtoffer neergezet als mannen. Dat er meer mannen in het nieuws over misdaad en macht staan, is zo ook een signaal over wat als nieuws telt. Waar het kan, zet Koppenteller de cijfers daarom naast de werkelijkheid, bijvoorbeeld naast wie er op dat moment in het kabinet zat.
Gezien, niet gehoord
Foto's tellen apart, omdat je ze als eerste ziet. Van de vrouwen die in het nieuws staan, komt al twintig jaar een groter deel op de foto dan van de mannen, en een studie van ruim twee miljoen online artikelen vond iets vergelijkbaars: vrouwen komen vaker in beeld dan dat ze aan het woord zijn of iets doen in het verhaal. Daarom kijkt Koppenteller bij de foto's naar wie er centraal staat.
Wat het met lezers doet
Dat is moeilijker te meten. Onderzoek in een reeks landen liet zien dat tienermeisjes vaker over politiek praten en later willen meedoen waar meer vrouwen in het parlement zitten. Bij deskundigen is het beeld niet eenduidig: in het ene experiment kregen vrouwelijke experts minder krediet voor extra kennis, in een ander waren dezelfde meningen juist overtuigender als een vrouwelijke econoom ze gaf. Koppenteller meet geen effecten, het telt wie er staat.
Ander onderzoek
Koppenteller bouwt voort op ander onderzoek. Het Global Media Monitoring Project telt sinds 1995 elke vijf jaar op één dag wie er in het nieuws staat, wereldwijd en in Nederland. Het Commissariaat voor de Media volgt de verhouding op de Nederlandse televisie: in 2023 was 35 procent van de mensen in nieuws- en actualiteitenprogramma's vrouw. De BBC telt met het 50:50 Project wie er in haar eigen programma's komt, de Canadese Gender Gap Tracker telt doorlopend wie er in Canadese media wordt geciteerd, en Luba Kassova schreef de rapporten The Missing Perspectives of Women in News. Koppenteller telt elke dag, in de koppen en op de voorpagina's van vijftien Nederlandse nieuwsmedia.
Waarom we tellen
Koppenteller is onderdeel van The Missing Measure, dat meet waar vrouwen ontbreken: in data, in onderzoek en in het nieuws. Het nieuws verschijnt elke dag, dus tellen we ook elke dag, met een vaste methode en open data, zodat iedereen kan nagaan hoe het zit, ook een redactie zelf. Eén kop of één foto zegt weinig, en het gaat niet om een oordeel over één journalist, maar duizenden koppen en foto's samen laten een patroon zien. We vinden dat belangrijk, omdat het nieuws mee bepaalt wie we zien als iemand die beslist, iets weet en ertoe doet, en omdat je een verdeling pas kunt bespreken als je hem ziet. Wie het patroon ziet, kan besluiten het anders te doen.
Bronnen
Tuchman, G. (1978). The symbolic annihilation of women by the mass media. In Hearth and Home. Shor, E. e.a. (2015). A Paper Ceiling. American Sociological Review. Global Media Monitoring Project 2025, WACC. Jia, S. e.a. (2016). Women are seen more than heard in online newspapers. PLOS ONE. Wolbrecht, C. en Campbell, D. (2007). Leading by Example. American Journal of Political Science. Ozer, A. (2023). Women Experts and Gender Bias in Political Media. Public Opinion Quarterly. Sievertsen, H. en Smith, S. (2024). Do Female Experts Face an Authority Gap? IZA. Kassova, L. (2020). The Missing Perspectives of Women in News. Commissariaat voor de Media (2024). Representatie in non-fictieprogramma's 2023.